Nội dung chính
Người lao động tự nguyện làm việc không lương có thực sự hợp pháp? Câu hỏi này đang gây tranh cãi khi một số doanh nghiệp quảng cáo vị trí “đặc thù” như một cơ hội học hỏi. Bài viết sẽ phân tích sâu pháp lý, rủi ro và giải pháp cho cả người lao động và doanh nghiệp.
Luật lao động quy định gì về công việc không trả lương?
Theo Bộ luật Lao động 2019, Điều 115 quy định: “Người sử dụng lao động phải trả tiền lương cho người lao động thực hiện công việc theo hợp đồng lao động”. Trừ một số trường hợp đặc biệt như thực tập sinh, người tình nguyện không hưởng lương trong các hoạt động xã hội được pháp luật công nhận.
Các ngoại lệ hợp pháp
- Thực tập sinh: Khi ký hợp đồng thực tập, doanh nghiệp chỉ phải trả trợ cấp thực tập, không phải tiền lương, nhưng phải có giấy tờ chứng minh và thời gian thực tập không vượt quá 6 tháng.
- Hoạt động tình nguyện: Được thực hiện trong các tổ chức phi lợi nhuận, không có mục đích kinh doanh và không thay thế nhân viên trả lương.
- Đào tạo nội bộ: Khi doanh nghiệp tổ chức chương trình đào tạo nội bộ, người tham gia có thể không nhận lương nếu đã thỏa thuận rõ ràng và không ảnh hưởng tới công việc chính.
Rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp khi để người lao động làm không lương
Nếu doanh nghiệp không đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên, việc không trả lương sẽ bị coi là vi phạm pháp luật lao động, dẫn đến các hình phạt:
Hình phạt hành chính
- Phạt tiền từ 10.000.000 đến 30.000.000 VNĐ cho mỗi vi phạm (theo Nghị định 115/2020/NĐ-CP).
- Buộc doanh nghiệp phải trả lương còn nợ, kèm tiền lãi chậm trả.
- Áp dụng biện pháp xử lý kỷ luật đối với người quản lý chịu trách nhiệm.
Hình phạt hình sự
Trong trường hợp có dấu hiệu lừa đảo, ép buộc người lao động làm việc không lương, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 215 Bộ luật Hình sự (lừa dối chiếm đoạt tài sản).
Lời khuyên thực tiễn cho người lao động và doanh nghiệp
Đối với người lao động:
- Kiểm tra hợp đồng: Đảm bảo có điều khoản rõ ràng về thời gian, nội dung công việc và mức trợ cấp (nếu có).
- Yêu cầu giấy tờ chứng minh vị trí là thực tập, tình nguyện hoặc đào tạo nội bộ.
- Không ký bất kỳ thỏa thuận nào nếu cảm thấy bị ép buộc hoặc thiếu thông tin.
Đối với doanh nghiệp:
- Soạn thảo hợp đồng chi tiết, nêu rõ mục đích, thời gian và quyền lợi của người lao động.
- Tuân thủ quy định về trợ cấp thực tập và bảo hiểm xã hội cho người tham gia.
- Tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia nhân sự để tránh vi phạm.
Việc hiểu rõ pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn giúp doanh nghiệp duy trì uy tín, tránh các khoản phạt nặng nề.
Hãy chia sẻ bài viết nếu bạn thấy hữu ích và theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm những kiến thức pháp lý quan trọng.