Nội dung chính
Lời khen “có cánh” quá mức đang âm thầm phá hủy bản lĩnh của trẻ.
Stanford bật mí: Tại sao lời khen về trí thông minh lại là “thuốc độc”?
Trong mắt nhiều phụ huynh, việc gọi con “thông minh” là lời khen quý giá nhất. Tuy nhiên, Giáo sư Carol Dweck – chuyên gia tâm lý học tại Đại học Stanford – đã dành hàng chục năm nghiên cứu và chứng minh rằng lời khen tập trung vào tài năng bẩm sinh thực sự kìm hãm sự phát triển của trẻ.
Thí nghiệm thực địa và những phát hiện đáng ngạc nhiên
Trong một thí nghiệm quy mô lớn với hơn 1.000 học sinh, Dweck chia các em thành hai nhóm:
- Nhóm A: được khen “Con hẳn là rất thông minh mới làm được bài này”.
- Nhóm B: được khen “Con hẳn đã phải rất cố gắng để hoàn thành bài tập này”.
Kết quả? Trẻ trong nhóm A nhanh chóng phát triển tư duy cố định (fixed mindset) – sợ thất bại, luôn chọn các bài tập dễ để bảo vệ hình ảnh “thông minh”. Ngược lại, nhóm B thể hiện tư duy phát triển (growth mindset), sẵn sàng đương đầu với thử thách và kiên trì thử lại cho đến khi giải quyết được.
Tư duy cố định vs. Tư duy phát triển – Ảnh hưởng tới tương lai
Trẻ tin rằng “thông minh” là một tài năng cố định thường bỏ cuộc khi gặp khó khăn, cho rằng mình “không đủ giỏi”. Nhiều học sinh từng được gọi là “thần đồng” khi còn nhỏ, sau này lại rơi vào khủng hoảng khi bước vào đại học hoặc môi trường làm việc áp lực.
Ngược lại, trẻ được khen ngợi quá trình nỗ lực hiểu rằng trí tuệ giống như một cơ bắp – càng luyện tập, càng mạnh. Nhờ đó não bộ luôn trong trạng thái mở, khả năng học hỏi tăng lên và IQ thực tế cũng có xu hướng cao hơn.
Bản lĩnh vượt khó – Chìa khóa dẫn đến thịnh vượng
Trong thực tế nghề nghiệp, người thành công không nhất thiết là người có IQ cao nhất khi sinh ra, mà là người có khả năng chịu đựng nghịch cảnh và kiên trì. Những đứa trẻ quen với lời khen về nỗ lực sẽ mang theo bản lĩnh này vào môi trường làm việc: không sợ sai, không ngại học hỏi và luôn kiên định với mục tiêu dài hạn.
Cách thay đổi cách khen để nuôi dưỡng bản lĩnh
Thay vì nói “Con thông minh quá”, hãy thử những câu khen sau:
- “Mẹ thấy con đã rất tập trung để giải quyết vấn đề này.”
- “Bố rất tự hào vì con không bỏ cuộc dù bài toán này rất khó.”
- “Con đã cố gắng hết sức và tiến bộ từng bước một.”
Hãy tập trung vào hành động cụ thể, vào sự kiên trì và những bước tiến nhỏ. Khi trẻ nhận ra rằng thành quả đến từ nỗ lực cá nhân, chúng sẽ dám bước ra khỏi vùng an toàn, coi thất bại là một phần của quá trình học hỏi.
Hãy xây dựng môi trường mà thất bại được chào đón như một cơ hội cải thiện. Khi trẻ cảm nhận được giá trị của nỗ lực, chúng sẽ tự tin khám phá thế giới và phát triển tiềm năng thực sự.
THIÊN AN
Kết luận
Việc thay đổi cách khen không chỉ giúp trẻ phát triển tư duy linh hoạt mà còn tạo nền tảng cho một thế hệ mạnh mẽ, sẵn sàng đối mặt với thách thức. Hãy bắt đầu ngay hôm nay: khen ngợi nỗ lực, không phải tài năng. Bạn đã sẵn sàng thay đổi cách giao tiếp với con chưa? Hãy chia sẻ quan điểm của mình và đọc thêm các bài viết hữu ích về giáo dục trẻ.